De Mondzorglijn voor woonzorgcentra

A. Over de Mondzorglijn

B. Deelnemen aan de Mondzorglijn

C. Ondersteunende materialen voor de woonzorgcentra

  1. Implementatieplan
  2. Samenvatting stappenplan
  3. Bijlagen implementatieplan
  4. Kennis- en attitudevragenlijst
  5. Promotiematerialen
  6.  Communicatie naar tandartsen in de omgeving

D. Heb jij een idee? Laat het ons weten!

E. Procesbegeleider mondzorg

  1. Wat is een procesbegeleider mondgezondheid?
  2. Vacature
  3. Opleiding
  4. Tool procesbegeleiders

A. OVER DE MONDZORGLIJN

1. WAT

De Mondzorglijn biedt een kader bij het opstellen, implementeren en verankeren van een structureel mondzorgbeleid binnen zorgorganisaties. Daarbij brengt de Mondzorglijn zorgverleners in woonzorgcentra de kennis en vaardigheden bij om op een kwalitatieve manier mondzorg te bieden aan kwetsbare ouderen. Deze methodiek past in het project ‘Procesbegeleiding voor preventie in woonzorgcentra’ van het Vlaams Instituut Gezond Leven en de Vlaamse Logo’s, in samenwerking met het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid. Het Vlaams Instituut Mondgezondheid (Gezonde Mond) staat hierbij als partnerorganisatie van de Vlaamse Overheid in voor het thema mondgezondheid.

2. DOELEN

  1. Het implementeren van een gestructureerd mondzorgbeleid in het woonzorgcentrum
  2. Het vroegtijdig opsporen van mondproblemen en het inventariseren van de behoefte aan curatieve mondzorg bij bewoners van woonzorgcentra
  3. Het toeleiden van de bewoners naar het reguliere professionele mondzorgcircuit.
  4. Het geven van gezondheidsvoorlichting (vorming en nascholing) aan alle zorgactoren betrokken in de zorgorganisatie.

3. AANPAK

Implementatieplan
Is je organisatie geïnteresseerd in het implementeren van een mondzorgbeleid, dan kan je gebruik maken van het implementatieplan dat hiervoor werd opgesteld. Dit implementatieplan begeleidt het woonzorgcentrum in de stappen die genomen moeten worden bij het opzetten en verankeren van een kwalitatief mondzorgbeleid. Het implementatieplan staat uitgeschreven in een draaiboek dat als leidraad dient tijdens gans het project en dat je hier kan downloaden. Naast het draaiboek zijn er nog een heleboel andere materialen die (gratis) worden aangeleverd door Gezonde Mond.
De effectieve implementatieprocedure neemt 2 jaar in beslag, waarna verankering en opname in het standaard zorgpakket een voorwaarde is voor de verderzetting van het beleid.

Mondzorgteam

Binnen het woonzorgcentrum wordt een mondzorgteam opgericht onder leiding van een mondzorgcoördinator. De leden van het mondzorgteam krijgen een opleiding, waarna zij zullen fungeren als mondzorg-experts binnen het WZC. Het mondzorgteam brengt de opgedane kennis vervolgens over naar de collega’s.

Procesbegeleiding

Bijkomend stuurt het Agentschap Zorg en Gezondheid procesbegeleiders mondgezondheid (tandartsen en mondhygiënisten) uit naar woonzorgcentra die hulp wensen bij het implementeren van een gezondheidsbeleid. Deze procesbegeleiders begeleiden de woonzorgcentra maximum 65u over een periode van 2 jaar. Nadien gaat je organisatie alleen aan de slag.

Aandachtspunten

Onderstaande punten vormen de basis om het mondzorgbeleid op een duurzame manier in je organisatie te implementeren:

  • Preventie van mondgezondheidsproblemen wordt een permanent aandachtspunt van het globale beleid binnen de organisatie.
  • Er is een draagvlak bij directie, personeel, bewoners en familie.
  • Er wordt een mondzorgcoördinator aangeduid binnen de organisatie die voor 0.2 VTE vrijgesteld wordt voor de functie.
  • De activiteiten worden gemonitord en geëvalueerd.

B. DEELNEMEN AAN DE MONDZORGLIJN

INSCHRIJVEN VOOR PROCESBEGELEIDING

Organisaties die willen samenwerken met een procesbegeleider kunnen zich inschrijven via de projectpagina van Gezond Leven. Momenteel komen de inschrijvingen voor opstart op een wachtlijst terecht.

Na het eerste kennismakingsgesprek met de procesbegeleider dienen jullie een samenwerkingsovereenkomst te ondertekenen. Dat ondertekende document stuur je naar procesbegeleiding.wzc@gezondleven.be. Download hier de samenwerkingsovereenkomst.

C. ONDERSTEUNENDE MATERIALEN VOOR DE WOONZORGCENTRA

1. IMPLEMENTATIEPLAN

Download hier het implementatieplan dat dient als leidraad om een mondzorgbeleid te implementeren.

2. SAMENVATTING STAPPENPLAN

Download hier een samenvatting van het stappenplan dat wordt uitgevoerd binnen De Mondzorglijn.

3. BIJLAGEN IMPLEMENTATIEPLAN

In het implementatieplan wordt regelmatig verwezen naar bijlagen. Deze kan je hieronder downloaden.

A. Individueel preventief mondzorgplan

(om het individueel preventief mondzorgplan per bewoner te kunnen invullen, heb je volgende documenten nodig: de poetskaarten (zie bijlage N.)  en de handleiding BelRAI ‘Mond en tanden’ voor de mondgezondheidsscreening)

B. Powerpoint infomoment
C. Engagementsverklaring
D. Overleg Mondzorgteam
E. Leden mondzorgteam
F. Overzicht belangrijke actoren
G. Materialen voor het kick-off moment (zie 5.)
H. Gezondheidsmatrix
I. Bevorderende en belemmerende factoren
J. Uitkomstindicatoren registreren
K. Richtlijnen dagelijkse mondzorg
L. Attitude- en kennis vragenlijst 
M. PowerPoint opleiding zorgverleners
N. Poetskaarten
O. Materiaallijst dagelijkse mondzorg
P. Actieplan
Q. Voorbeeld aankoopbeleid
R. Communicatieformulier met de tandarts
S. Overzicht van de indicatoren
T. Implementatiechecklist
U. Sjabloon eindverslag
V. Duurzaamheidchecklist

4. KENNIS- EN ATTITUDEVRAGENLIJST 

Wat?

Aan het begin, na één jaar en aan het einde van het project voer je een nulmeting uit bij de zorgverleners m.b.t. hun kennis, vaardigheden en attitude rond mondzorg. De nulmeting wordt afgenomen a.d.h.v. een online vragenlijst. Op deze manier kan het effect van de Mondzorglijn in kaart worden gebracht. Zorg ervoor dat zoveel mogelijk zorgverleners de vragenlijst invullen.

Hoe?

De vragenlijst kan hier online worden ingevuld.

Wie en wanneer?

Vul de vragenlijst in voor de opleidingen van start gaan:

  • De leden van het mondzorgteam vullen de vragenlijst in voor de opleiding van het mondzorgteam (opdracht 1.2 uit het implementatieplan).
  • Alle zorgverleners die verantwoordelijk zijn voor de dagelijkse zorg van de bewoners vullen de vragenlijst in voor de intern georganiseerde opleidingen plaatsvinden (opdracht 2.2).

5. PROMOTIEMATERIALEN

Om een draagvlak te creëren binnen het woonzorgcentrum, is het nodig dat het mondzorgteam een kick-off moment organiseert aan de start van het project (opdracht 1.4).  Dit moment is nodig om de Mondzorglijn kenbaar te maken bij alle medewerkers, de bewoners en de familie. Volgende materialen kan je gebruiken tijdens het kick-off moment:

  1. Buttons voor het mondzorgteam: via procesbegeleider of contacteer pauline.devos@gezondemond.be
  2. Klik hier voor de informatiebrochure voor familie te downloaden: tekstballon 5 kan worden aangepast naar de wens van het WZC.
  3. Klik hier voor de promotievideo van de mondzorglijn en laat het mondzorgteam deze video verspreiden langs hun sociale media kanalen.
  4. Tips en weetjes over mondzorg die afgespeeld kunnen worden op een centrale TV:
    • Klik hier om de PowerPoint te downloaden
    • Klik hier om de video te downloaden : klik met je rechtermuisknop op ‘video’ en daarna op ‘link opslaan als’
  5. Download of bestel de factsheet over mondgezondheid bij kwetsbare ouderen hier.
  6. Download een samenvatting van het stappenplan hier.

6. COMMUNICATIE NAAR TANDARTSEN IN DE OMGEVING

Een voorbeeldmail werd opgesteld om de Mondzorglijn bekend te maken bij de tandartsen in de omgeving. De inhoud kan worden afgestemd op jullie woonzorgcentrum en naar jullie wensen. Je kan de tekst kopiëren en digitaal als mail versturen.

De mondzorgcoördinator en de procesbegeleider dienen te overleggen wie de tandartsen in de omgeving zal contacteren.

Download hier de voorbeeldmail.

D. HEB JIJ EEN IDEE? LAAT HET ONS WETEN!

Neem je deel aan de Mondzorglijn en heb je tips of leuke ideeën om ons project te verbeteren? Laat het ons zeker weten!

Ideeënbus

E. PROCESBEGELEIDER MONDZORG

1. WAT IS EEN PROCESBEGELEIDER MONDZORG?

De procesbegeleider mondzorg is een tandarts of een mondhygiënist die zich engageert om een aantal woonzorgcentra te begeleiden bij het implementeren van een structureel mondzorgbeleid. Dit doet de procesbegeleider aan de hand van een draaiboek en een heleboel andere materialen die worden aangeleverd door Gezonde Mond. Procesbegeleiders volgen een vierdaagse opleiding (gratis), waarna ze klaar zijn om een WZC te ondersteunen. Het aantal te begeleiden woonzorgcentra wordt besproken in overleg met Gezonde Mond. Procesbegeleiders kiezen zelf wanneer ze met de woonzorgcentra afspreken, kortom een erg flexibele job!

2. VACATURE

Wij zijn op zoek naar mondhygiënisten en/of tandartsen voor het begeleiden van woonzorgcentra: Procesbegeleider mondzorg – op zelfstandige basis

Dit voor de volgende regio’s:

  • West-Vlaanderen: regio Wingene, Ieper.
  • Oost-Vlaanderen: regio Deinze, Aspelare, Wetteren.
  • Vlaams-Brabant: regio Asse, Halle, Heikruis.
  • Limburg: regio Lummen.

Kom je uit een andere regio, maar zou je ook graag procesbegeleider zijn? Laat het ons ook in dat geval zeker weten!

3. OPLEIDING

Om als procesbegeleider of projectbegeleider aan de slag te gaan, biedt Gezonde Mond je een vierdaagse opleiding (gratis).

Voor wie? Mondhygiënisten en tandartsen
Wat? 4 dagen opleiding
Wanneer? 14 en 21 januari 2021. De andere twee opleidingsdagen dienen we nog vast te leggen.
Kostprijs? Gratis aangeboden door Gezonde Mond en Gezond Leven

Informatie over de inhoud van de opleiding kan je hier vinden.

4. TOOL PROCESBEGELEIDERS

Procesbegeleiders hebben toegang tot alle noodzakelijke documenten via een handige tool. Hiertoe krijg je toegang tijdens de opleiding voor procesbegeleiders.

Procesbegeleiders kunnen zich hier inloggen.

WAT?

Glimlachen is een sensibiliseringsproject met als doel de mondgezondheid van kinderen en jongeren in Vlaanderen te verbeteren. Het project kwam tot stand met financiering van de federale overheid en richt zich zowel op kinderen uit het kleuter-, lager, secundair en buitengewoon onderwijs, als leerkrachten, professionelen, zorgverleners, familie en vrienden. Inmiddels is het project in handen van de Vlaamse Gemeenschap.

HISTORIEK

Glimlachen ging van start in december 2009, toen nog gesubsidieerd door de federale overheid. Drie tandmobielen bezochten in eerste instantie scholen om kinderen, ouders en leerkrachten te sensibiliseren. Na de staatshervorming in 2015 nam de Vlaamse Gemeenschap de fakkel over. Die stuurde uiteindelijk de opdracht bij: in september 2015 werden de schoolbezoeken vervangen. Vanaf dan werd meer ingezet op logistieke ondersteuning naar scholen, leerkrachten, intermediairs, CLB’s, tandartsen en organisaties die zich richten naar kansengroepen.

De website glimlachen.be bundelde dan weer een heleboel educatief materiaal voor lessen rond mondgezondheid. Voor verschillende leeftijdsgroepen werden werkblaadjes en lespakketten, affiches en poetskaarten ontwikkeld. Dat educatieve materiaal kan je inmiddels terugvinden op gezondemond.be.

DE HUIDIGE CAMPAGNE

Sinds januari 2017 is Glimlachen een onderdeel van de opdracht van Gezonde Mond, dat hierover een overeenkomst sloot met de Vlaamse Gemeenschap. Het educatieve materiaal werd uitgebreid met Gezonde Mondkoffers en een Reizende Tentoonstelling die de schoolbezoeken uit het verleden vervangt.

Voor de verschillende doelgroepen is specifiek educatief materiaal voorzien:

  • Kleuters worden gesensibiliseerd aan de hand van een verhaal met vertelplaten ‘Cas en Kato hebben gezonde tanden’, een activiteitenmap, poetsposter, poetskalender, tandenpostkaartje en poetssticker. Op een kindvriendelijke wijze worden de volgende thema’s aangehaald: water is gezond, tanden poetsen en op controle gaan bij de tandarts.
  • Leerlingen van het lager onderwijs (of buitengewoon lager onderwijs type 1 en 8) worden gesensibiliseerd aan de hand van een uitgebreid lessenpakket met in de hoofdrol de mascottes Flos en Bros. Per graad worden andere inhoudelijke nadrukken gelegd.
  • Leerlingen van het secundair onderwijs worden gesensibiliseerd aan de hand van PowerPoint presentaties. Extra aandacht wordt hier gegeven aan tanderosie (gebruik van energiedranken), roken en piercings.

Glimlachen zorgt ook voor brieven voor de ouders zodat zij mee betrokken worden bij het project. Deze brief benadrukt het belang van een goede mondgezondheid.

Een gezonde mond voor iedereen? Helaas is dat niet de realiteit.

Heel wat mensen in armoede ondervinden financiële, administratieve of sociale drempels om tot bij de tandarts te geraken. Daardoor is het gemiddeld gezien niet zo goed gesteld met de mondgezondheid van mensen in armoede. De gevolgen van aanslepende mondproblemen zijn echter groot: pijn, schaamte, een hogere tandartsrekening, extra lichamelijke klachten, minder zelfvertrouwen, problemen om werk te vinden, …

Toch kan dit probleem aangepakt worden.

Om de ‘kloof’ tussen mensen in armoede en de tandarts te verkleinen, organiseert IEDERS MOND GEZOND voor welzijns- en gezondheidswerkers een opleiding “mondzorgcoach”. Na het volgen van deze kosteloze, tweedaagse opleiding kunnen medewerkers van armoedeorganisaties de mensen uit hun organisatie helpen waar nodig. Het gaat dan vooral over het toeleiden van mensen uit de doelgroep naar de lokale tandarts, en het vergemakkelijken van de communicatie tussen de patiënt en de tandarts. In sommige gevallen vervullen ze, letterlijk, de rol van tolk. Indien nodig begeleiden zij de mensen tot in het tandartskabinet. Ze zorgen er ook voor dat de patiënten administratief in orde zijn vóór het eerste consult. Daarnaast volgen ze samen met de patiënt het financiële luik en de vervolgafspraken op en stimuleren zij de vereiste gedragsveranderingen via preventie.

De mondzorgcoaches voeren uiteraard zelf geen enkele behandeling uit. Ze zijn uitsluitend opgeleid om een brugfunctie te vervullen tussen de patiënt en de reguliere zorg. Door de juiste kennis over mondgezondheid aan te reiken in de armoede- en welzijnsorganisaties kan ook de tandarts ondersteund worden. De mondzorgcoach zorgt ervoor dat de patiënt tijdig op de afspraak is en dat de financiële en administratieve zaken van de patiënt in orde zijn voor het eerste tandartsbezoek. Op deze manier kan de tandarts zich maximaal op zijn/haar job focussen, en vallen zij voor wie deze extra financiële of sociale ondersteuning noodzakelijk is, niet ongemerkt of onbedoeld uit de boot.

Naast opleidingen organiseert IEDERS MOND GEZOND samen met de welzijns- en gezondheidswerkers een gratis mondscreening voor de mensen uit hun organisatie. Tandartsen verbonden aan het project komen dan een volledige of halve dag ter plaatse om de monden na te kijken en advies te geven. Ze voeren geen behandeling uit, maar geven wél een doorverwijzing voor de plaatselijke tandarts mee. De mondzorgcoaches stellen na de screening alles in het werk om voor de gescreende personen een afspraak te maken bij een lokale tandarts.

Bezorg me meer informatie over het project