9 tips om over het coronavirus te communiceren

Om de Covid-19-epidemie te kunnen indijken, wordt van de bevolking gevraagd dat zij gedragsmatige aanpassingen maken. De belangrijkste daarvan is social distancing (#blijfinuwkot). Maar ook onze handhygiëne moest de afgelopen maanden een pak strikter nageleefd worden.

Verschillende instanties spelen een belangrijke rol in het bereiken van deze collectieve gedragsverandering. De overheid, het middenveld en burgers zelf informeren en sensibiliseren over het belang van de maatregelen. Toch is het niet evident om die gedragsverandering overal te bereiken.

Drie prioritaire doelgroepen vormen een uitdaging: mensen met een migratieachtergrond, mensen in maatschappelijk kwetsbare situaties, en jongeren. Deze groepen volgen bijvoorbeeld minder de mainstream informatiebronnen, schatten het risico van besmetting te laag in of hebben bepaalde culturele opvattingen die moeilijker te verzoenen zijn met social distancing. Vanuit communicatie-oogpunt verdienen zij extra aandacht.

Gezond Leven biedt een aantal concrete, op gedragsinzichten gebaseerde tips. 9 do’s moeten helpen om communicatieacties te ontwikkelen die zo goed mogelijk op maat van de doelgroep motiveren tot gedragsverandering, of bieden een checklist ter bevestiging van het al toepassen van de aangereikte principes. We vatten ze hier alvast even samen.

Do 1: inspelen op relevante drijfveren voor gedragsverandering

Deze to do speelt in op de ‘so what’ van een motiverende boodschap: de reden waarom we iets doen. Die ‘so what’ moet zo sterk mogelijk op maat van de doelgroep. De sterkste drijfveren voor mensen zijn niet besmet geraken en anderen beschermen tegen besmetting. Maar ook positief kunnen terugkijken op hoe je omging met de crisis is een mogelijke drijfveer. Concreet: speel in op de verschillende soorten drijfveren voor de verschillende doelgroepen. Voor jongeren is het respecteren van de maatregelen bijvoorbeeld een manier om de zomervakantie te vrijwaren en gemaakte plannen te kunnen laten plaatsvinden.

Do 2: erken en waardeer de inspanningen van de drie prioritaire doelgroepen

Verschillende groepen ervaren specifieke moeilijkheden en uitdagingen bij social distancing-maatregelen. Zo hebben mensen in een maatschappelijk kwetsbare situatie misschien een beperkter budget dat voorzienigheid bemoeilijkt, is er sprake van spanning door fysieke overbezetting in de woonst of bestaat geen mogelijkheid om in de tuin even te ontsnappen. Zulke factoren zetten extra druk op personen die al heel wat moeilijkheden ervaren. Daarom is het belangrijk om te erkennen dat alle inzet geapprecieerd wordt.

Do 3: gebruik herkenbare verhalen

Verhalen die aanzetten tot gedragsverandering noemen we ‘narratief bewijs’. Mensen die wantrouwig staan tegenover communicatie vanuit de overheid, worden bijvoorbeeld beter bereikt door een herkenbare persoon. Ook herkenbaarheid naar taal, kleding, stijl en humor is belangrijk. Maak tenslotte gebruik van verschillende soorten verhalen: mensen uit de doelgroep die besmet zijn met corona, mensen die het goede voorbeeld geven of getuigen over de moeilijkheden die ze ondervinden met het volgen van de maatregelen.

Do 4: communiceer een positieve sociale norm

Mensen zijn geneigd zich te conformeren naar de sociale norm. Toon dus aan dat (de meerderheid van de) mensen de maatregelen opvolgen, of hier althans erg toe gemotiveerd zijn. Dat kan bijvoorbeeld via cijfers (“X aantal Vlamingen houdt zich aan de social distancing-maatregelen”) of via beelden en verhalen waarin herkenbare mensen de maatregelen respecteren. Denk bijvoorbeeld aan filmpjes van ‘gewone’ burgers die zelf een lied maakten over de coronamaatregelen.

Do 5: speel in op gevoelens

De belangrijkste functie van gevoelens is het aansturen van gedrag. Wanneer je in je communicatie inwerkt op gevoelens, motiveer je het beste tot gedragsverandering. Gevoelens van hoop, trots en verbondenheid, maar ook plezier zijn sterke motivatoren. Negatieve gevoelens opwekken kan ook werken, maar slechts onder bepaalde voorwaarden. Let wel op: gebruik maken van schuldgevoelens is dan weer een slecht idee.

Do 6: communiceer waar de doelgroep is

Niet alle groepen doen een beroep op de mainstream media. Maak dus gebruik van de kanalen die relevant zijn voor de doelgroep, want boodschappen worden pas verwerkt, onthouden en in de praktijk omgezet als ze de doelgroep voldoende bereiken. Zo maken mensen met een migratieachtergrond gebruik van kanalen waarvan meerdere verbonden zijn aan hun land van herkomst. Straathoekwerkers slagen er bijvoorbeeld dan weer in om thuislozen te bereiken.

Do 7: zet in op het gezin en de buurt als ingangspoorten

In deze periode vallen we meer dan ooit terug op het gezin (of de plaatsvervanger, bijvoorbeeld de leefgroep). Het gezin is een zelfregulerende entiteit met regels, afspraken en gewoonten. Binnen het gezin kan de norm voor het al dan niet navolgen van de maatregelen gesteld en bijgestuurd worden. Gebruik bijvoorbeeld de gebruikelijke kanalen die zich tot ouders richten, zoals Smartschool. Ook televisie is een gezinsmedium dat een rol kan spelen in het informeren en motiveren van de gezinsleden.

Do 8: zet relevante sleutelfiguren in

Verschillende moeilijk te bereiken groepen vertrouwen vaak op sleutelfiguren om correcte informatie te verkrijgen. Van deze vertrouwensfiguren worden aanbevelingen tot gedragsverandering ook vaak beter aangenomen. Zo zijn apothekers een van de weinige (para)medische ontmoetingen die een breed deel van de (niet-zieke) bevolking nog frequent heeft. Uit onderzoek blijkt dat apothekers potentieel hebben om op laagdrempelige wijze te motiveren tot gedragverandering.

Do 9: let op voor de negatieve impact van een nieuwstunnel/bubbel

De constante berichtgeving over het coronavirus kan ertoe leiden dat mensen ‘coronamoe’ worden en negatieve emoties ervaren bij het beluisteren of bekijken van nieuwsberichten. Organisaties blijven ook best ruimte houden voor andere actualiteit of andere berichten die hun doelgroep aanbelangen of interesseren.